ชื่อโครงการวิจัย/ชื่อเรื่อง ความหลากหลายทางชีวภาพและการจัดทำฐานข้อมูลสัณฐานวิทยาสมัยใหม่ของยุงพาหะนำโรคในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรีของประเทศไทยเพื่อการเฝ้าระวังและควบคุม
ชื่อโครงการวิจัย/ชื่อเรื่อง ภาษาอังกฤษ Biodiversity and creation of the modern morphometric database of mosquito vectors (Diptera: Culicidae) in the Tennaserim Range, Thailand for surveillance and control
ชื่อนักวิจัย/ชื่อผู้แต่ง ธนวัฒน์ ชัยพงศ์พัชรา
ชื่อนักวิจัย/ชื่อผู้แต่ง ภาษาอังกฤษ Tanawat Chaiphongpachara
คำสำคัญ ยุงพาหะนำโรค;การจำแนกชนิดพันธุ์;ความหลากหลายทางชีวภาพ;เทือกเขาตะนาวศรี
หน่วยงาน มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
ปีที่เผยแพร่ 2565
คำอธิบาย ยุงเป็นแมลงบินได้ที่มีขนาดเล็ก มีความสำคัญในด้านการแพทย์และสาธารณสุขที่ทั่วโลกต่างยอมรับว่าเป็นสัตว์ที่ทำให้มนุษย์เสียชีวิตมากที่สุด โครงการวิจัยนี้ทำการสำรวจความหลากหลายของยุงพาหะนำโรคพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี ซึ่งผลการวิจัยนี้ได้พบว่าพื้นที่นี้มีความหลากหลายของยุงอยู่ในระดับที่สูง นอกจากนี้ยังพบยุงพาหะหลักที่นำโรคมาลาเรีย กระจายตัวอยู่อย่างหนาแน่นในหลายพื้นที่ ดังนั้นประชาชนในพื้นที่ รวมทั้งนักท่องเที่ยวที่เดินทางเข้ามา ควรระมัดระวังตนเองอยู่เสมอเพื่อป้องกันอันตรายจากโรคติดต่อที่นำโดยยุงทางสถิติ ซึ่งได้ยืนยันจากผลการศึกษาว่าข้อมูลเหล่านี้มีประสิทธิภาพในการเข้ามาช่วยจำแนกชนิดของยุงพาหะนำโรคในประเทศไทย รวมทั้งข้อมูลด้านพื้นที่ที่เชื่อมโยงกับยุงพาหะนำโรคที่ได้จากงานวิจัยได้ถูกถ่ายทอดไปยังโฮมสเตย์ในพื้นที่เพื่อป้องกันและเฝ้าระวังโรคที่มียุงเป็นสาหตุ สำหรับผลของการศึกษาโดยสรุปมีดังนี้ ยุงในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี ทั้งสิ้น 43 ชนิด (species) ใน 9 สกุล (genus) โดยทั้ง 9 สกุลที่พบ ได้แก่ Aedes (กลุ่มยุงลาย), Aedeomyia, Anopheles (กลุ่มยุงก้นปล่อง), Armigeres (กลุ่มยุงแม่ไก่), Coquillettidia, Culex (กลุ่มยุงรำคาญ), Mansonia (กลุ่มยุงเสือ), Neomelaniconion และ Toxorhynchites (กลุ่มยุงยักษ์) ซึ่งมีค่าดัชนีความหลากหลายทางชนิดพันธุ์ตลอดทั้งปี อยู่ที่ 2.36 โดยฤดูฝนเป็นช่วงที่ยุงมีความมากชนิด (41 ชนิด) และความหลากหลายทางชนิดพันธุ์สูงสุด (2.34) สำหรับรูปแบบประชากรยุงตามฤดูกาลในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี เริ่มจากช่วงปลายฤดูร้อน ยุงในพื้นที่จะเริ่มเพิ่มจำนวนมากขึ้นอย่างรวดเร็วและมีจำนวนมากขึ้นอยู่ในช่วงฤดูฝน และจะเริ่มลดน้อยลงอย่างรวดเร็วในช่วงฤดูหนาว เมื่อประเมินประชากรยุงในระดับชนิด (species level) ในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี ทำให้คณะผู้วิจัยทราบถึงการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ ตัวอย่างเช่น ยุงชนิดที่มีความโดดเด่นในพื้นที่ (predominant species) โดยยุงแม่ไก่ Ar. subalbatus เป็นยุงที่พบได้มากที่สุดในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตอนล่าง (บ้านห้วยน้ำหนัก จังหวัดราชบุรี) แตกต่างจากพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตอนบน (บ้านบ้องตี้ล่าง จังหวัดกาญจนบุรี) ที่พบยุงรำคาญ Cx. tritaeniorhynchus มากที่สุด สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่าพื้นที่จำนวนมากในเขตเชื่อมต่อผืนป่าตอนบน ได้ถูกเปลี่ยนสภาพไปเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของยุง Cx. tritaeniorhynchus การเปลี่ยนแปลงของพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี ทั้งจากการเข้ามาพัฒนาและปรับพื้นที่บางส่วนให้เป็นที่อยู่อาศัยและพื้นที่เกษตรกรรมของประชาชน เป็นสาเหตุสำคัญที่มีอิทธิผลต่อความหลากหลายทางชนิดพันธุ์และทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบประชากรยุง นอกจากนี้การศึกษานี้ได้พบว่า ยุงก้นปล่อง An. minmimus ควรได้รับการจับตาและเฝ้าติดตามเป็นพิเศษ เพราะยุงชนิดนี้เป็นพาหะหลักที่นำโรคมาลาเรียที่สำคัญในประเทศไทย โดยได้พบการกระจายตัวอยู่อย่างหนาแน่นในหลายพื้นที่ ตัวอย่างเช่นพื้นที่คุ้มบ้านห้วยกระวาน ในบ้านห้วยน้ำหนัก จังหวัดราชบุรี และพื้นที่คุ้มบ้านห้วยมะนาว คุ้มบ้านประดู่ทอง คุ้มบ้านบ้องตี๋ล่างส่วนเหนือและคุ้มบ้านนายก ในบ้านบ้องตี้ล่าง จังหวัดกาญจนบุรี ขณะที่การตรวจสอบการติดเชื้อมาลาเรียในยุงก้นปล่องในพื้นที่การศึกษานี้ ยังไม่พบการติดเชื้อ (100% negative) สำหรับผลการจำแนกชนิดของยุงในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรีด้วยเทคนิคสัณฐานวิทยาเรขาคณิต พบว่าเทคนิคนี้สามารถจำแนกยุงทั้งหมดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีค่าคะแนนความถูกต้องโดยรวมทั้งหมด อยู่สูงถึงร้อยละ 96.84 ซึ่งตัวแปรที่เหมาะสมในการนำมาใช้ คือ ตัวแปรรูปร่าง (shape variable) เนื่องจากเป็นตัวแปรที่มีความไวต่อต่อสภาพสิ่งแวดล้อมต่ำและลักษณะที่แสดงออกมามักเป็นผลของพันธุกรรม ผลการวิเคราะห์ด้วยเทคนิคการวัดทางสัณฐานวิทยาเรขาคณิตในครั้งนี้ ได้รับการสนับสนุนและยืนยันผลด้วยเทคนิค ดีเอ็นเอบาร์โค้ดที่ให้ผลเป็นไปในทิศทางเดียวกัน ดังนั้นเทคนิคการวัดทางสัณฐานวิทยาเรขาคณิตเป็นอีกหนึ่งวิธีที่มีประสิทธิภาพในการนำมาประยุกต์ใช้ในการจำแนกชนิดของยุงในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรี ในกรณียุงบางชนิดที่มีลักษณะความคลุมเครือและใกล้เคียงกันทางสัณฐานวิทยา หรือในบางกรณีที่ตัวอย่างยุงมีความเสียหาย ทำให้ไม่สามารถจำแนกชนิดด้วยวิธีปกติได้อย่างถูกต้อง นอกจากนี้ข้อมูลเหล่านี้ยังเป็นฐานสำคัญที่ช่วยจำแนกชนิดยุงในพื้นที่อื่น ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพอีกทางหนึ่ง อย่างไรก็ตามสำหรับพื้นที่อื่น ๆ ที่มียุงพาหะนำโรคแตกต่างออกไป ผลการวิเคราะห์ด้วยเทคนิคการวัดทางสัณฐานวิทยาเรขาคณิต อาจให้ผลแตกต่างออกไป ขึ้นอยู่กับชนิดของยุงชนิดนั้น ๆ แต่สามารถนำหลักการในการศึกษานี้ไปต่อยอดเป็นแนวทางในการดำเนินงานได้
กลุ่มการนำไปใช้ประโยชน์ ด้านวิชาการ
สาขาการวิจัย
  • วิทยาศาสตร์การแพทย์และสุขภาพ
  • วิทยาศาสตร์สุขภาพ
  • เวชศาสตร์เขตร้อน
Creative Commons License


ความหลากหลายทางชีวภาพและการจัดทำฐานข้อมูลสัณฐานวิทยาสมัยใหม่ของยุงพาหะนำโรคในพื้นที่เชื่อมต่อผืนป่าตามแนวเทือกเขาตะนาวศรีของประเทศไทยเพื่อการเฝ้าระวังและควบคุม is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Thailand License.


ภาพที่เกี่ยวข้อง

เอกสารเพิ่มเติม

เรื่องที่เกี่ยวข้อง